Yaşlılıkta Anksiyete

Yaşlılıkta anksiyete, ileri yaştaki bireylerde görülen; yaygın endişe, sağlık ve kayıp korkuları, huzursuzluk ve bedensel kaygı belirtileriyle seyreden bir kaygı tablosudur. Yaşlılıkta kaygı, sıklıkla yaşamın doğal bir parçası ya da yaşlanmanın kaçınılmaz sonucu olarak görülüp göz ardı edilebilir; oysa yaşlılıkta anksiyete tedavi edilebilir bir durumdur ve yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilir. Sık görülmesi onu olağan ya da kabullenilmesi gereken bir durum yapmaz.

İleri yaşta anksiyete, gençlere göre daha çok bedensel yakınmalarla (çarpıntı, baş dönmesi, mide sorunları, nefes darlığı gibi) ortaya çıkabilir ve bu nedenle fark edilmesi güçleşebilir. Kaygı; sağlık endişeleri, düşme korkusu, bağımsızlığı yitirme, yalnızlık ve kayıplar gibi ileri yaşa özgü kaynaklarla ilişkili olabilir. ICD-11 sisteminde kaygı bozuklukları, kaygı ve korkuyla ilişkili bozukluklar başlığı altında yer alır. Yaygın kaygı, panik atak biçimindeki ani yoğun kaygı nöbetleri ve belirli durumlara yönelik fobiler, ileri yaşta görülebilen farklı kaygı biçimlerindendir.

Belirtileri

• Sürekli ve kontrol edilmesi güç endişe
• Sağlık, düşme ya da bağımsızlığı yitirme korkusu
• Huzursuzluk, gerginlik ve kolay yorulma
• Çarpıntı, baş dönmesi, nefes darlığı gibi bedensel belirtiler
• Uyku sorunları ve dikkat dağınıklığı
• Kaygı yaratan durumlardan kaçınma ve sosyal geri çekilme

Bu belirtiler görülebilir; ancak kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir. Bedensel yakınmaların ayrıca tıbbi olarak değerlendirilmesi, hem kaygının hem de olası bir hastalığın gözden kaçmaması açısından önemlidir.

Nedenleri ve risk faktörleri

• Kronik hastalıklar ve sağlık sorunları
• Eş, yakın ya da bağımsızlık kayıpları
• Sosyal yalnızlık ve destek eksikliği
• Düşme ya da hastalık gibi olumsuz deneyimler
• Bazı ilaçların etkileri
• Eşlik eden depresyon ya da bilişsel gerileme

İleri yaşta yaşanan kayıplar ve sağlıkla ilgili belirsizlikler, kaygının anlaşılır bir zemine oturmasına yol açar. Ancak kaygı, gerçek risklerle orantısız hale geldiğinde ve günlük yaşamı kısıtladığında bir sorun olarak ele alınmalıdır. Düşme korkusu buna iyi bir örnektir: bir kez düşen kişi, yeniden düşmekten korkarak hareketini kısıtlayabilir; bu da kas gücünü azaltarak düşme riskini paradoksal biçimde artırabilir.

Tanı süreci

Değerlendirmede kaygı belirtileri, süresi, tetikleyicileri ve günlük yaşama etkisi ele alınır. Bedensel belirtilerin altında yatabilecek tıbbi durumların (kalp, tiroid gibi) ve ilaç etkilerinin dışlanması önemlidir. Kaygıya sıklıkla depresyon eşlik edebileceğinden bu da değerlendirilir. Bilişsel gerileme olan bireylerde kaygının fark edilmesi ek dikkat gerektirir; çünkü kişi endişesini net biçimde ifade edemeyebilir ve kaygı huzursuzluk ya da bedensel yakınmalar olarak görünebilir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

Yaşlılıkta anksiyetenin tedavisinde bilişsel davranışçı terapi etkilidir. Kaygı yaratan düşünceler ele alınır, gevşeme ve baş etme becerileri kazandırılır. Terapi, ileri yaşa uygun biçimde ve kişinin bilişsel durumu ile bedensel sağlığı göz önünde bulundurularak uyarlanır. Sosyal etkinliklerin artırılması ve yalnızlığın azaltılması da tedaviyi destekler.

İlaç tedavisi

Belirtiler yoğunsa ya da tek başına terapi yeterli olmuyorsa hekim gerekli gördüğünde ilaç tedavisi önerebilir. İleri yaşta ilaç seçimi; yan etkiler, düşme riski ve diğer ilaçlarla etkileşimler nedeniyle özel dikkat gerektirir ve yalnızca bir hekim tarafından yapılır. Bu nedenle kaygı için ilaç kullanımı kararı, kişinin genel sağlık durumu ve kullandığı diğer ilaçlar göz önünde bulundurularak dikkatle verilir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Düzenli fiziksel etkinlik ve dengeli beslenmeye özen gösterin.
• Gevşeme ve nefes egzersizlerini günlük yaşamınıza katın.
• Sosyal bağlantılarınızı ve destek sistemlerinizi güçlü tutun.
• Uyku düzeninize dikkat edin, kafeini azaltın.
• Endişelerinizi güvendiğiniz kişilerle paylaşın; yalnız kalmayın.
• Günlük rutinlerinizi ve anlamlı etkinliklerinizi koruyarak kaygının yaşamınızı daraltmasına izin vermeyin.
• Kaçındığınız durumlara küçük ve kontrollü adımlarla yaklaşmayı deneyin; kaçınma kısa vadede rahatlatsa da uzun vadede kaygıyı pekiştirir.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Endişeniz sürekli hale geldiyse, günlük yaşamınızı kısıtlıyor, bedensel belirtiler ya da uyku sorunları yaratıyorsa bir uzmana başvurmanız önerilir. Kaygıya çökkünlük eşlik ediyorsa da destek almak yararlıdır. Yaşlılıkta anksiyete tedavi edilebilir bir durumdur ve uygun destekle yaşam kalitesi belirgin biçimde iyileşebilir. Erken destek, kaygının yerleşmesini ve yaşamı daha çok kısıtlamasını önler.

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa ya da acil bir durum yaşıyorsanız vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın. Sağlıkla ilgili sorularınız için 182 SABİM (Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi) hattından destek alabilirsiniz.

Yaşadığınız zorluklar günlük hayatınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına danışabilirsiniz. Alanında deneyimli uzmanlara Clinisyn Uzmanlar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme ve tanı için bir uzmana başvurmanız gerekir.