Ayrılık Kaygısı Bozukluğu

Ayrılık kaygısı bozukluğu, kişinin bağlandığı kişilerden (anne baba, eş, çocuk gibi) ayrılmaya ya da bağlanma figürünün başına kötü bir şey gelmesine yönelik, yaşa ve gelişim düzeyine göre belirgin biçimde orantısız ve yoğun bir kaygı yaşamasıyla tanımlanan bir bozukluktur. Belirli bir düzeyde ayrılık kaygısı çocukluk gelişiminin doğal bir parçasıdır; ancak bu kaygı beklenenden çok daha yoğun, uzun süreli ve işlevselliği bozan bir düzeye ulaştığında bir bozukluktan söz edilir. Yalnızca çocukluğa özgü değildir; yetişkinlerde de görülebilir. ICD-11'de kaygı ve korkuyla ilişkili bozukluklar arasında yer alır. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; benzer belirtiler yaşayanların kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurması önerilir.

Belirtileri

• Bağlanılan kişiden ayrılma düşüncesiyle ortaya çıkan yoğun sıkıntı.
• Bağlanma figürünün başına bir felaket geleceğine dair sürekli endişe.
• Ayrılık korkusuyla evden, okuldan ya da işten uzaklaşmakta zorlanma.
• Yalnız kalmaktan ya da yalnız uyumaktan kaçınma.
• Ayrılıkla ilişkili kabuslar.
• Ayrılık gündeme geldiğinde baş ağrısı, karın ağrısı, mide bulantısı gibi bedensel belirtiler.

Çocuklarda ve yetişkinlerde görünümü

Çocuklarda okula gitmeyi reddetme, anne babadan ayrılınca ağlama ve bedensel yakınmalar ön planda olabilir. Yetişkinlerde ise eşin ya da çocuğun yanından ayrılamama, onların güvenliğiyle ilgili sürekli endişe ve yalnız kalınca yoğun kaygı biçiminde ortaya çıkabilir. Her iki durumda da kaygı, kişinin günlük yaşamını belirgin biçimde kısıtlar.

Nedenler ve risk faktörleri

• Bir kayıp, taşınma, boşanma ya da hastalık gibi yaşam değişiklikleri.
• Ailede kaygı bozukluğu öyküsü.
• Aşırı koruyucu ya da tutarsız bağlanma deneyimleri.
• Kaygıya yatkın mizaç ve yüksek stres dönemleri.

Tanı süreci

Tanı; belirtilerin yaşa göre orantısızlığı, süresi ve günlük yaşama etkisi klinik görüşmeyle değerlendirilerek konur. Çocuklarda aile bilgisi ve okul gözlemleri de değerlendirmeye katkı sağlar. Uzman; yaygın kaygı bozukluğu, panik bozukluğu ve depresyonu ayırıcı tanıda dikkate alır. Bu belirtiler görülebilir; ancak kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir.

Tedavi yaklaşımları

Psikoterapi

Bilişsel davranışçı terapi; kaygı yaratan düşünceleri fark etme ve ayrılık durumlarına kademeli alışma üzerine çalışır. Çocuklarda aile katılımlı yaklaşımlar ve ebeveyn rehberliği önemli rol oynar. Terapi, kişinin ayrılığı güvenli biçimde deneyimlemesini ve kaygının azaldığını görmesini hedefler.

İlaç tedavisi

Kaygının yoğun olduğu ve işlevselliği ciddi biçimde bozduğu durumlarda hekim, uygun gördüğü ilaç tedavisini değerlendirebilir. İlaç kullanımı yalnızca hekim önerisiyle başlar.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Ayrılık anlarını kısa ve öngörülebilir kılan rutinler oluşturun.
• Kaçınma yerine kademeli ve güven verici alıştırmalar planlayın.
• Çocuklarda vedalaşmayı kısa tutmak ve tutarlı davranmak kaygıyı azaltabilir.
• Bağlanma figürünün geri döneceğine dair güven veren, tutarlı mesajlar önemlidir.

Ne zaman uzmana başvurmalı

Kaygı okula gitmeyi, çalışmayı ya da günlük işleyişi engelliyorsa bir uzmana başvurmak yararlıdır. Belirtiler uzun sürüyor ve şiddetliyse profesyonel destek önemlidir.

Yaşadığınız zorlukla ilgili profesyonel destek almak isterseniz, Clinisyn uzman dizini üzerinden alanında deneyimli bir ruh sağlığı uzmanına ulaşabilir, size uygun uzmanı arayıp güvenle randevu oluşturabilirsiniz. Doğru zamanda alınan destek, iyileşme sürecini belirgin biçimde kolaylaştırır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtileriniz varsa kesin değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil hattını arayın; ayrıca Sağlık Bakanlığı 182 SABİM danışma hattından yönlendirme alabilirsiniz.