Yaygın Kaygı Bozukluğu

Yaygın kaygı bozukluğu nedir? Yaygın kaygı bozukluğu (YKB), en az altı ay boyunca süren, birçok farklı konuya yayılan ve kişinin kontrol etmekte zorlandığı aşırı endişe ve gerginlikle belirgin bir kaygı bozukluğudur. Endişenin içeriği (sağlık, iş, para, aile, gündelik olaylar) sürekli değişebilir; ancak endişenin kendisi çoğu gün sürer ve günlük yaşamı, işi ve ilişkileri belirgin biçimde etkiler.

YKB, gerçekçi olmayan ya da olayla orantısız bir endişeyle kendini gösterir. Tıbbi sınıflandırma sistemlerinde tanımlı bir bozukluktur (ICD-11 kodu 6B00) ve uygun destekle tedavi edilebilir. Kaygı, yaşamın doğal bir parçasıdır; ancak süreklilik kazanıp işlevselliği bozduğunda profesyonel destek gerekir.

Belirtiler

Belirtilerin çoğu günü kapsayacak şekilde uzun süre devam etmesi beklenir. Aşağıdaki belirtiler görülebilir; bu belirtiler tek başına tanı anlamına gelmez, kesin tanı için bir uzmana başvurmak gerekir:

• Birden çok konuda kontrol edilemeyen, sürekli endişe
• Huzursuzluk, gerginlik ve sürekli tetikte olma hissi
• Kolay yorulma ve enerji düşüklüğü
• Dikkat toplamada güçlük ve zihnin boşalması hissi
• Sinirlilik ve kolay öfkelenme
• Kas gerginliği, baş ağrısı ve bedensel ağrılar
• Uykuya dalamama ya da huzursuz, bölünmüş uyku
• Çarpıntı, terleme, ağız kuruluğu ve mide-bağırsak yakınmaları

Nedenler ve risk faktörleri

YKB'nin tek bir nedeni yoktur; biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Genetik yatkınlık, beyindeki kaygıyla ilişkili süreçlerdeki değişiklikler, mizaç özellikleri, kronik stres ve zorlayıcı yaşam olayları riskle ilişkilendirilir. Belirsizliğe düşük tahammül ve sürekli endişeli düşünme alışkanlıkları kaygıyı sürdürebilir. Bu etkenler kişiden kişiye farklı ağırlıkta etkili olur.

Tanı süreci

Tanı yalnızca bir ruh sağlığı uzmanı veya hekim tarafından, kişinin öyküsü ve belirtilerinin değerlendirilmesiyle konur. Endişenin süresi, yaygınlığı ve işlevsellik üzerindeki etkisiyle birlikte, benzer belirtilere yol açabilecek bedensel (örneğin tiroid) ve diğer ruhsal durumların dışlanması göz önünde bulundurulur. İnternetteki testler farkındalık için yol gösterici olabilir ancak tanı yerine geçmez.

Tedavi yaklaşımları

YKB tedavi edilebilir bir durumdur. En sık başvurulan yaklaşımlardan biri bilişsel davranışçı terapidir; bu yöntem endişeli düşünce kalıplarını fark etmeye ve değiştirmeye, kaçınma davranışlarını azaltmaya yardımcı olur. Gevşeme, nefes ve farkındalık temelli teknikler bedensel gerginliği azaltabilir. Belirtilerin şiddetine göre hekim ilaç tedavisini değerlendirebilir. Uyku düzeni, düzenli fiziksel etkinlik ve kafein-alkol tüketiminin gözden geçirilmesi tedaviyi destekler. Tedavi planı kişiye özel belirlenir.

Kendi kendine yardım ve baş etme

• Endişeleri belirli bir zaman dilimine ayırma (endişe zamanı) tekniği
• Yavaş ve derin nefes egzersizleri ile kas gevşetme çalışmaları
• Düzenli fiziksel etkinlik ve uyku hijyenine dikkat etme
• Kafein ve alkol tüketimini azaltma
• Çözebileceğiniz sorunları küçük adımlara bölme, çözemediklerinizi kabul etmeye çalışma

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Endişe çoğu gün sürüyor, kontrol edilemiyor ve iş, okul, ilişkiler ya da uyku gibi alanları belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmana başvurmak önemlidir. Kaygıya çökkünlük, umutsuzluk ya da yaşama isteğinde azalma eşlik ediyorsa bu daha ivedi bir durumdur.

Acil durum: Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa yalnız kalmayın ve vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. Ruhsal destek ve yönlendirme için 182 SABİM Sağlık Danışma Hattı’na ulaşabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa, alanında deneyimli bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz. Clinisyn üzerinden uzmanları inceleyin ve size uygun bir uzmanla görüşme planlayın.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Belirtilerin değerlendirilmesi ve kesin tanı için bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekir.